Aşılar COVİD-19’dan Korur Mu?

Aşılanmanın hızlandığı günümüzde aşıların koruyuculuğu ve Faz-3 testleri kafanızda soru işaretleri bırakabilir. Gelin bu soru işaretlerini beraber kıralım. Covid-19 aşıları hakkında gereken bilgiyi verelim.

Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Dergisinde yayınlanan bir makale bu soru işaretlerini gidermemize yardımcı olacak.

Şu ana kadar 15 aşı Faz-3 evresinde ya da klinik olarak kullanılmaya başlandı. Bu aşılar 6 farklı şekilde üretildi. İnaktif virüs aşısı, mRNA temelli aşılar, DNA temelli aşılar, Vektör aşıları, Protein alt ünite aşıları, virüs benzeri partikül aşıları, Canlı attenue virüs aşıları şeklinde aşı yapım teknikleriyle üretildi. Bu koronavirüs aşıları hakkında size biraz bahsedelim.

Özellikle mRNA yeni bir teknik olmasıyla dikkat çekiyor. Bu aşılardan şimdilik 2 tanesi yani Sinovac ve BionTech/Pfizer aşısı ülkemizde kullanılmakta.

mRNA Yöntemiyle Üretilen Aşılar

Bu yeni yöntem üzerinde BionTech firması ve Moderna‘nın geliştirdiği 2 aşı bulunuyor. SARS-CoV-2 genomunun spike proteinini kodlayan kısmı mRNA molekülü ile lipid nanopartiküller içerisine yerleştirilir. Bu kodları hücremize ileterek Koronavirüse karşı antijenlerin üretilmesini sağlamakta.

Pfizer/BioNTech (BNT162b2) Aşısı:

Pfizer/BioNTech (BNT162b2) Aşısı, Almanya-A.B.D şirketlerinin ortak katkıları ile geliştirilen bir aşıdır. Dünyada ülkemizin de dahil olduğu beş ülkede yürütülen Pfizer/BioNTech (BNT162b2) Aşısı faz-3 rastgele kontrollü çalışmasında 16 yaş ve üzeri 43538 gönüllüde aşının etkinliği değerlendirilmiştir. Evet Faz-3 testleri bitmiş ve yapılmış bir aşıdır.

İnternette yer alan sansasyonel haberlere inanmayınız.

Yirmi bir gün ara ile yapılan iki doz aşı ve plasebo grupları karşılaştırılmıştır. Çalışmada sonlanım noktası ikinci dozdan en az yedi gün sonra ortaya çıkan COVID-19 enfeksiyonu olarak belirlenmiştir. Tüm yaş grupları toplu olarak değerlendirildiğinde aşı grubunda sekiz, plasebo kolunda ise 162 kişide COVID-19 enfeksiyonu gelişmiş olup aşının etkinliği %95 olarak bulunmuştur. Ayrıca yeni oluşan mutasyon COVİD-19 Delta varyantına karşı etkili olduğu da söyleniyor.

Moderna Aşısı (mRNA 1273):

Amerika Birleşik Devletleri kökenli bir firma tarafından üretilmiştir. Pfizer/BioNTech aşısına benzer şekilde üretilmiş olup mRNA’yı çevreleyen yapı farklıdır. Aşının 18 yaş ve üzeri olan 30420 gönüllünün dahil olduğu rastgele, plasebo kontrollü Moderna Aşısı (mRNA 1273) faz 3 çalışmasında 28 gün ara ile iki doz aşı, plasebo kolunda ise serum fizyolojik uygulanmıştır. Evet Faz-3 evresi tamamlanmıştır.

Çalışmanın sonlanım noktası ikinci dozlardan en az 14 gün sonra ortaya çıkan COVID-19 enfeksiyonu olarak belirlenmiştir. Plasebo kolunda 185, aşı kolunda ise 11 kişide COVID-19 enfeksiyonu gelişmiş olup etkinlik tüm yaş gruplarında %94.1 olarak bulunmuştur. Yaş gruplarına göre değerlendirmenin yapıldığı analizde ise Moderna aşısı 65 yaş ve üzeri kişilerde %86.4 oranında etkin bulunmuştur

Vektör Aşıları

SARS-CoV-2’nin spike proteinini kodlayan genlerin bir vektör (genellikle adenovirüs) aracılığıyla verilmesi temeline dayanır. Bu şekilde geliştirilen 16 aşı adayı bulunmakla birlikte üç tanesi kullanım onayı almıştır.

Oxford/Astra Zeneca Aşısı:

Oxford/Astra Zeneca aşısı, SARS-CoV2’nin spike proteinlerini kodlayan genlerinin nonreplikatif şempanze adenovirüsüne (ChAdOx1) aktarılması ile elde edilmiş bir aşıdır. Bu aşının faz 1-2-3 çalışmaları 18 yaş üzeri gönüllüler
üzerinde ve İngiltere, Güney Afrika, Brezilya’da yapılmıştır. Evet bu aşının da Faz-3 çalışmaları tamamlanmıştır.

Aşı grubuna en az 28 gün ara ile iki doz Oxford/Astra Zeneca aşısı, kontrol grubuna da meningokok aşısı uygulanmıştır. Primer sonlanım ikinci dozdan en az 14 gün sonra COVID-19 enfeksiyonu gelişmesi olarak belirlenmiştir. Aşının etkinliği her iki aşı dozunun standart doz olarak verildiği grupta %62.1 olarak bulunmuştur.

Sputnik V (Gam-COVID-Vac):

Sputnik V, Rusya’da Gameleya Enstitüsü’nün geliştirdiği bir aşıdır. SARS-CoV-2 Faz 1 ve faz 2 çalışmalarında gönüllülerde humoral ve hücresel immun yanıtların iyi olması sonrasında faz 3 çalışmaları yapılmıştır. Çift kör randomize plasebo kontrollü çalışmada 18 yaş ve üzeri 22714 gönüllü çalışmaya dahil edilmiştir. Randomizasyon 3:1 olarak düzenlenmiştir. Çalışmada aşı koluna 21 gün ara ile iki doz aşı uygulanmıştır.

Sputnik V Faz-3 çalışması, ilk aşıdan en az 21 gün sonra ortaya çıkan COVID-19 enfeksiyonu olarak belirlenmiştir. Aşı kolunda 16 (16/14964), plasebo kolunda ise 62 (62/4902) gönüllüde COVID-19 enfeksiyonu gelişmiş olup etkinlik %91.6 olarak bulunmuştur. Aşı kolunda ağır COVID-19 enfeksiyonu geçiren olmamış, plasebo kolunda ise 20 kişi ağır COVID-19 enfeksiyonu geçirmiş olup aşının ağır COVID-19 enfeksiyonunu önlemede etkinliği %100 olarak saptanmıştır. Aşıya bağlı ciddi advers olay görülmemiş, genellikle kendiliğinden gerileyen hafif-orta düzeyde lokal advers etkiler saptanmıştır.

Diğer aşı türleri ülkemizde kullanılmadığı için değinmedik. Diğer aşılar hakkında bilgi almak isterseniz makalenin devamına buradan ulaşabilirsiniz.

COVID-19 AŞILARI

Onur KAYA¹
¹Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı